Tỉ lệ bản đồ là gì? - toán 5
Tỉ lệ bản đồ là gì? - Kiến thức Toán 5 cần nắm vững
Chào mừng các em học sinh lớp 5 đến với bài học về Tỉ lệ bản đồ. Đây là một khái niệm quan trọng trong môn Toán, giúp các em hiểu rõ hơn về cách thể hiện các đối tượng địa lý trên bản đồ.
Bài học này sẽ cung cấp cho các em định nghĩa, công thức tính tỉ lệ bản đồ, và các ví dụ minh họa cụ thể.
1. Tỉ lệ bản đồ là gì?
- Tỉ lệ bản đồ là tỉ số giữa độ dài đo được trên bản đồ và độ dài thật đo được trên thực tế.
- Tỉ lệ bản đồ có thể viết dưới dạng một phân số có tử số là 1. Chẳng hạn $\frac{1}{{500}};\,\frac{1}{{1000}}\,;\,\frac{1}{{10\,000}}$; ....
2. Tìm độ dài trên bản đồ khi biết độ dài thực tế và tỉ lệ bản đồ
Phương pháp
- Đổi độ dài thực tế về cùng đơn vị đo với chiều dài thu nhỏ trên bản đồ cần tìm.
- Lấy độ dài thực tế vừa đổi chia cho mẫu số của tỉ lệ bản đồ.
Ví dụ: Khoảng cách giữa hai điểm A và B trên thực tế là 30 m. Hỏi trên bản đồ tỉ lệ 1: 500, khoảng cách đó dài bao nhiêu xăng-ti-mét?
3. Tìm độ dài thực tế khi biết tỉ lệ bản đồ và độ dài trên bản đồ
Phương pháp:
- Lấy độ dài thu nhỏ trên bản đồ nhân với mẫu số tỉ lệ bản đồ.
- Đổi về đơn vị đo cần tìm.
Ví dụ 1: Trên một bản đồ có tỉ lệ 1 : 2 000 000, quãng đường từ Hà Nội – Thái Nguyên đo được là 41 mm. Tìm độ dài thật của quãng đường từ Hà Nội – Thái Nguyên.
Ví dụ 2:Trên bản đồ tỉ lệ 1 : 2 500 000, quãng đường Thành phố Hồ Chí Minh – Quy Nhơn đo được là 27cm. Tìm độ dài thật của quãng đường Thành phố Hồ Chí Minh – Quy Nhơn.
Bài giải
Quãng đường từ Thành phố Hồ Chí Minh – Quy Nhơn là:
27 × 2 500 000 = 67 500 000 (cm)
67 500 000 cm = 675km
Đáp số: 675km
Tỉ lệ bản đồ là gì? - Giải thích chi tiết
Tỉ lệ bản đồ là mối quan hệ giữa kích thước trên bản đồ và kích thước thực tế trên mặt đất. Nó cho biết một đơn vị đo trên bản đồ tương ứng với bao nhiêu đơn vị đo thực tế.
Ví dụ, nếu tỉ lệ bản đồ là 1:1000, điều đó có nghĩa là 1 cm trên bản đồ tương ứng với 1000 cm (hay 10 mét) trên thực tế.
Các loại tỉ lệ bản đồ
Có ba loại tỉ lệ bản đồ chính:
- Tỉ lệ số: Được biểu diễn bằng một phân số, ví dụ: 1:1000, 1:50000.
- Tỉ lệ theo thanh chia tỉ lệ: Là một đoạn thẳng được chia thành các phần bằng nhau, mỗi phần tương ứng với một khoảng cách nhất định trên thực tế.
- Tỉ lệ bằng lời: Được diễn đạt bằng lời, ví dụ: “1 cm trên bản đồ tương ứng với 1 km trên thực tế”.
Cách tính tỉ lệ bản đồ
Để tính tỉ lệ bản đồ, ta sử dụng công thức:
Tỉ lệ bản đồ = Kích thước trên bản đồ / Kích thước thực tế
Ví dụ: Một đoạn đường dài 5 km được thể hiện trên bản đồ bằng 10 cm. Vậy tỉ lệ bản đồ là:
10 cm / 5 km = 10 cm / 500000 cm = 1:50000
Ứng dụng của tỉ lệ bản đồ
Tỉ lệ bản đồ có rất nhiều ứng dụng trong thực tế, bao gồm:
- Đo đạc khoảng cách: Giúp ta xác định khoảng cách thực tế giữa hai điểm trên bản đồ.
- Tính diện tích: Giúp ta tính diện tích của một khu vực trên bản đồ.
- Lập kế hoạch di chuyển: Giúp ta lập kế hoạch di chuyển một cách hiệu quả.
- Nghiên cứu địa lý: Giúp ta nghiên cứu và phân tích các đặc điểm địa lý của một khu vực.
Bài tập vận dụng
Bài 1: Một khu rừng có diện tích thực tế là 20 km2. Trên bản đồ có tỉ lệ 1:100000, diện tích khu rừng đó là bao nhiêu cm2?
Bài 2: Trên bản đồ có tỉ lệ 1:200000, khoảng cách giữa hai thành phố A và B là 8 cm. Hỏi khoảng cách thực tế giữa hai thành phố đó là bao nhiêu km?
Lưu ý quan trọng
Khi làm việc với tỉ lệ bản đồ, cần chú ý đến đơn vị đo lường. Đảm bảo rằng các đơn vị đo lường trên bản đồ và thực tế phải tương ứng với nhau.
Tổng kết
Bài học về Tỉ lệ bản đồ đã giúp các em hiểu rõ hơn về khái niệm, các loại tỉ lệ, cách tính tỉ lệ, và ứng dụng của tỉ lệ bản đồ. Hy vọng rằng các em sẽ áp dụng những kiến thức này vào việc học tập và giải quyết các bài toán thực tế.
Bảng tóm tắt các loại tỉ lệ bản đồ
| Loại tỉ lệ | Cách biểu diễn | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tỉ lệ số | Phân số | 1:1000 |
| Tỉ lệ theo thanh chia tỉ lệ | Đoạn thẳng chia thành các phần | (Hình ảnh minh họa) |
| Tỉ lệ bằng lời | Diễn đạt bằng lời | 1 cm tương ứng với 1 km |